Wprowadzenie
Unia Europejska (UE) nie jest organizacją kulturalną, taką jak UNESCO, jednak odgrywa ważną rolę w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ICH). Chociaż za kulturę w dużej mierze odpowiedzialne są państwa członkowskie, UE zapewnia ramy prawne, programy finansowania oraz inicjatywy strategiczne, które pomagają społecznościom i krajom chronić i promować swoje dziedzictwo.
Na szczeblu UE ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego jest ściśle powiązana z tożsamością, spójnością społeczną, zrównoważonym rozwojem oraz różnorodnością kulturową. Stanowi ona również narzędzie służące wspieraniu dialogu między obywatelami Europy oraz wzmacnianiu wspólnego poczucia przynależności.
Instrumenty UE służące ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego
- Ramy prawne i polityczne
- Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 167) podkreśla znaczenie poszanowania i promowania różnorodności kulturowej.
- UE wspiera wdrażanie konwencji UNESCO z 2003 r. poprzez współpracę i harmonizację polityk.
- Programy finansowania
- „Kreatywna Europa”: wspiera projekty kulturalne, festiwale, sieci oraz współpracę transgraniczną.
- „Horyzont Europa”: projekty badawcze dotyczące dziedzictwa kulturowego, tożsamości i ochrony cyfrowej.
- Interreg: projekty transgraniczne i regionalne łączące społeczności wokół wspólnych tradycji.
- Erasmus+: inicjatywy w zakresie edukacji i szkoleń uwzględniające niematerialne dziedzictwo kulturowe w procesie kształcenia formalnego i pozaformalnego.
- Europejski Rok Dziedzictwa Kulturowego (2018)
- Przyczyniła się do zwiększenia świadomości na temat dziedzictwa materialnego i niematerialnego.
- Zachęcał obywateli do udziału w działaniach na rzecz bezpieczeństwa.
- Sieci i platformy
- UE ściśle współpracuje z Radą Europy (np. w ramach Konwencji z Faro dotyczącej dziedzictwa kulturowego jako prawa).
- Platformy cyfrowe, takie jak Europeana, gromadzą i udostępniają treści dotyczące dziedzictwa kulturowego w różnych państwach członkowskich.
Przykłady inicjatyw na szczeblu UE
- Dieta śródziemnomorska: popierana nie tylko poprzez wpis na listę UNESCO, ale także przez programy badawcze i finansowe UE promujące dziedzictwo kulinarne oraz zrównoważone rolnictwo.
- Europejskie Stolice Kultury: miasta takie jak Sibiu (2007) czy Płowdiw (2019) wykorzystały niematerialne dziedzictwo kulturowe do wzmocnienia turystyki kulturowej i lokalnej tożsamości.
- Festiwale i projekty transgraniczne finansowane w ramach programu „Kreatywna Europa” (np. śpiew wielogłosowy, sieci rzemieślnicze, inicjatywy związane z opowiadaniem historii).
Inicjatywy te pokazują, w jaki sposób UE wykorzystuje niematerialne dziedzictwo kulturowe jako pomost między polityką kulturalną, edukacją i zrównoważonym rozwojem.
Zgłoszenie – Działalność studencka
Zadanie:
- Wybierz jeden program unijny („Kreatywna Europa”, „Horyzont Europa”, „Interreg”, „Erasmus+”).
- Znajdź jeden projekt wspierany w ramach tego programu, który dotyczy niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
- Krótka prezentacja:
- Która tradycja została poparta?
- W jaki sposób zaangażowana była społeczność?
- Jaki wpływ miał ten projekt na szczeblu lokalnym i europejskim?
Pytania do refleksji
- Dlaczego UE jest zainteresowana ochroną dziedzictwa niematerialnego, mimo że kultura należy głównie do kompetencji krajowych?
- Czy uważasz, że fundusze unijne pomagają społecznościom w zachowaniu tradycji, czy też istnieje ryzyko, że przekształcą je w „projekty turystyczne”?
- W jaki sposób współpraca europejska może zapewnić równowagę między wspólną tożsamością europejską a lokalną odrębnością?
- Z którego programu UE skorzystałbyś, aby wesprzeć tradycję swojej społeczności i dlaczego?